Przegląd zagraniczny

Przegląd zagraniczny

· Apprenticeships: career training, credentials - and a paycheck in your pocket / O. Crosby // Occupational Outlook Quarterly. - 2002, nr 2, s. 2-21, il. tab.
Staż: nauka zawodu, świadectwa prawa wykonywania zawodu i płaca w kieszeni.
Artykuł omawia system stażowy w USA, jego strukturę, zakres czasowy, sposób wynagradzania praktykantów. W USA istnieje oficjalny rejestr stażów pracy zatwierdzony przez Ministerstwo Pracy. Rejestracja praktyki zawodowej oznacza, że program ten jest zgodny z rządowymi standardami uczciwości, bezpieczeństwa i zakresu szkoleń. Oficjalną rejestrację stażową uzyskują zawody jasno definiowane, możliwe do wyuczenia, wymagające manualnych, mechanicznych lub technicznych umiejętności oraz wymagające co najmniej 2000 godzin praktyk zawodowych i 144 godzin szkoleń teoretycznych. Obecnie zarejestrowanych jest 858 zawodów. Skupione są one w 7 kategoriach: sztuka, pomoc w biznesie i administracji, budownictwo, prace instalacyjne, konserwacja i reperacja, technicy telekomunikacyjni i operatorzy sieci energetycznych, produkcja dóbr, nauka, projektowanie naukowe i komputerowe, usługi. Absolwenci stażów zarejestrowanych nazywani są pracownikami podróżnymi. Otrzymują oni certyfikaty ukończenia praktyk wydawane przez Ministerstwo Pracy i zaaprobowane przed odpowiednią agencję rządową. Certyfikaty te są honorowane przez pracodawców w całym kraju. Stowarzyszenia pracowników i pracodawców często przygotowują i zarządzają programami stażów. Jako sponsorzy programów, wybierają oni zakres praktyk, określają standardy szkolenia, wysokość płac dla stażystów i inne koszty. Jeśli staże są zarejestrowane przez rząd, sponsorzy i stażyści podpisują odpowiednie umowy, które wyznaczają zakres stażów, zawierają odpowiednie instrukcje szkoleniowe, wysokość płacy, długość stażu. Po podpisaniu porozumienia sponsorzy obiecują wyszkolić stażystę, a następnie przedstawić mu ofertę pracy. Stażyści zobowiązują się wykonywać swoje obowiązki pracownicze i uczestniczyć w szkoleniu. Zarobki stażystów wahają się od płacy minimalnej do połowy przeciętnego wynagrodzenia pracownika w danej firmie. Ogólny czas stażu jest różny i obejmuje od 2 do 6 lat.

· Bezrabotica rastet, ee struktura izmenjaetsja ... / Ju. Gercij // Čelovek i Trud. - 2002, nr 7, s. 62-65.
Bezrobocie rośnie, zmienia się jego struktura.
Według przewidywań ekspertów liczba bezrobotnych w Rosji w 2005 r. wzrośnie do 8 mln, a liczba osób zmuszonych do życia z zasiłków do 2 mln. Fundusz pracy został zlikwidowany ze względu na jego małą efektywność, nieprzejrzystość i trudności kontroli przepływu środków. Obecnie pieniądze na cele związane z bezrobociem wypłacane są z budżetu państwa i rozdzielane proporcjonalnie do potrzeb poszczególnych regionów. Poprawiło to sytuację, ponieważ bezrobotni otrzymują zasiłki w pełnej wysokości i regularnie. Pieniądze na programy zwalczania bezrobocia również pochodzą z budżetu państwa. Środki na ten cel
w porównaniu np. z Finlandią czy innymi krajami zachodnimi nie są jednak zbyt duże. Aktualna sytuacja na rynku pracy wymaga, jak ocenił to przedstawiciel Ministerstwa Pracy, wprowadzenia wielu zmian do obowiązujących przepisów dotyczących zatrudnienia. Wielkim wyzwaniem w najbliższym czasie będzie restrukturyzacja hutnictwa, która spowoduje zwolnienie wielu tysięcy pracowników. Przedstawiono działania, które trzeba podjąć aby zmniejszyć skutki tego przedsięwzięcia.

· Bundesanstalt für Arbeit - Was tun? / J. Karasch // Arbeit und Beruf. - 2002, nr 7, s. 197-199.
Federalny Urząd Pracy - co robić?
Zaprezentowano zwięzły przegląd działalności Federalnego Urzędu Pracy w okresie 1952-2001 ze zwróceniem szczególnej uwagi na pośrednictwo pracy ściśle związane z aktywną i zapobiegawczą polityką rynku pracy, wymaganiem podejmowania pracy i kształcenia zawodowego, z poradnictwem zawodowym, popieraniem działań zmierzających do tworzenia miejsc pracy, z informacją o rynku pracy, jego badaniem, przyznawaniem świadczeń z ubezpieczenia bezrobotnych. W latach 90. neoliberalna polityka deregulacji i prywatyzowania świadczeń publicznych spowodowała przejście do aktywnej i dalekosiężnej polityki rynku pracy, rozszerzenia instrumentów przeciwdziałania bezrobociu. Niezależna komisja zajmująca się nowoczesnymi usługami na rynku pracy ma do 2004 r. opracować koncepcje przyszłych zadań Urzędu Pracy i jego nową strukturę organizacyjną. Urząd ma być przekształcony na świadczeniodawcę z prywatno-gospodarczą strukturą kierowania, zorientowany na klientów. Autor przedstawił konieczne podstawowe zmiany na różnych szczeblach działania i propozycje rozwiązań.

· Les effets de la croissance, du cout et de la durée du travail sur l'emploi en réevaluation / Y. L'Hortey, Ch. Rault // Travail et Emploi. - 2002, nr 91, s. 89-110, tab. wykr. bibliogr.
Skutki wzrostu gospodarczego, kosztów i czasu pracy dla zatrudnienia we Francji: ponowna ocena.
Od początku lat 90. zyski z wydajności pracy ponownie obniżyły się przy wzroście produkcji i zatrudnienia. Analitycy zwracają uwagę na silny wzrost od 1992 r. zatrudnionych w niepełnym wymiarze, zwiększających statystycznie stan zatrudnienia przy częściowym wykorzystaniu czasu w ciągu dnia pracy. System dzielenia się pracą przynosi mechanicznie wzrost stanu zatrudnienia, ograniczając jednocześnie wzrost kosztów zatrudnienia. Obserwacja zysków z wydajności na 1 zatrudnionego nie wystarczy do oceny skutków tworzenia miejsc pracy. Badania należy skorelować ze stanem koniunktury. Obniżenie zysków z wydajności liczonej na 1 zatrudnionego w fazie spowolnionej koniunktury należy traktować jako normalne zjawisko. Wydajność jest zmienną procykliczną przesuniętą w czasie między działaniem i zatrudnieniem, nie reaguje natychmiast tam, gdzie wchodzi w grę magazynowanie i pośrednictwo handlowe. Teoretyczny model kształtowania zatrudnienia zakłada jego trwałe powiązanie z rozwojem niezależnie od innych determinantów. Istnieje domniemanie, że na poziomie makroekonomicznym czas trwania pracy nie ma w dłuższej perspektywie wpływu na zatrudnienie i wydajność. Odrzucanie z góry wpływu kosztów pracy na rozwój zatrudnienia w dłuższym okresie stało się przedmiotem dyskusji. Według tradycyjnych teorii, czas trwania pracy nie zrekompensuje zatrudnienia, natomiast zmiennym czasem pracy można ukształtować koszt pracy i godzinową wydajność. We Francji, upowszechnienie pracy w niepełnym wymiarze w połowie lat 90. i zmniejszenie liczby efektywnie przepracowanych godzin szło w parze z postępującą elastycznością w regulowaniu rozkładu godzin pracy. System zatrudnienia na część etatu pozwolił na skorygowanie wewnątrz przedsiębiorstwa fluktuacji w ciągu dnia, tygodnia, miesiąca i roku. W sektorach nieprzemysłowych skrócenie czasu pracy o 10% przyniosło wzrost stanu zatrudnienia o 5%. Wnioski z badań nad determinantami makroekonomicznymi w sferze zatrudnienia przynoszą m.in. informacje, że zatrudnienie nie zależy wyłącznie od rytmu rozwoju.

· Employment in household services / A. Cancedda. - Luxembourg : Office Offi. Publ. EC, 2001. - 120 s. - Tabele.
Zatrudnienie w usługach dla gospodarstw domowych.
Zatrudnienie w gospodarstwach domowych, które uchodziło dotychczas za pracę niezarobkową od niedawna staje się najbardziej rozwijającym się sektorem rynku pracy w państwach Unii Europejskiej. Dokumenty Komisji Europejskiej podkreślają konieczność wzmocnienia tego sektora zatrudnienia w celu sprostania wyzwaniom związanym ze zmianami demograficznymi i strukturalnymi na rynkach pracy oraz przemianami społecznymi i kulturowymi. Szczególną uwagę zwracają na poprawę jakości zatrudnienia i warunków pracy w tym sektorze, likwidację szarej strefy, której skala jest olbrzymia oraz objęcie ochroną socjalną wszystkich pracowników spełniających funkcje usługowe wobec gospodarstw domowych. Niniejszy raport analizuje wpływ sektora usług dla gospodarstw domowych na zmniejszanie poziomu bezrobocia oraz likwidację zjawiska degradacji społecznej i ubóstwa. Analizy przeprowadzane są w kontekście powiązania zatrudnienia w tym sektorze z promocją równych szans oraz umiejętności godzenia życia rodzinnego z zawodowym. Ze względu na nowość prezentowanych badań i z braku wystarczającej ilości danych, raport koncentruje się na obserwacji rozwoju pięciu zakresów tego sektora zatrudnienia: opieką nad dziećmi, opieką nad osobami starszymi, sprzątaniem mieszkań, prowadzeniem domu i aprowizacją. Zestawia krajowe studia nad sytuacją w tym zakresie przygotowane w Niemczech, Austrii, Finlandii, Francji, Włoszech, Holandii, Portugalii i Wielkiej Brytanii. Celem raportu jest identyfikacja powszechnych i nietypowych trendów w zakresie aktualnej sytuacji w zatrudnieniu w sektorze usług dla gospodarstw domowych, liczby i jakości istniejących miejsc pracy oraz publicznej polityki wobec całego sektora. Szczególną uwagę zwraca na rolę państwa w finansowaniu sektora usług dla gospodarstw domowych oraz warunki w jakich rozwija się on najszybciej. Raport był recenzowany w 2000 r. przez przedstawicieli Rady Administracyjnej Europejskiej Fundacji Poprawy Warunków Życia i Pracy ze strony pracodawców, związków zawodowych i Komisji Europejskiej.

· Employment policy in transition: the lessons of German integration for the labor market / ed. R. T. Riphahn, D. J. Snower, K. F. Zimmermann. - Berlin: Springer, 2001. - 302 s. - Tabele.
Polityka zatrudnienia: nauki dla rynku pracy z niemieckiej integracji.
Zjednoczenie Niemiec kosztowało, jak się oblicza, ponad trylion DM
i nadal kosztuje bardzo wiele. Dla zachodniej części Niemiec oznaczało to wyższe podatki i przesunięcia strategiczne w obrębie sektorów gospodarki, nastąpiło przesunięcie około 5% PKB z części zachodniej do wschodniej. Dla Niemców wschodnich zjednoczenie oznaczało wyższe bezrobocie, upadek finansowy wielu przedsiębiorstw, zwłaszcza państwowych, wymóg bycia produktywnym i zależność gospodarczą od zachodnich landów. Obecnie bezrobocie we wschodniej części Niemiec wynosi 19% i jest ponad dwukrotnie wyższe niż w zachodniej. Oficjalne statystyki wskazują natomiast trzy razy wyższe wskaźniki redukcji personelu (zwłaszcza zmuszanego do przechodzenia na emeryturę), nowych miejsc pracy oraz systemów szkoleń i przekwalifikowania zawodowego. Publikacja prezentuje pogłębioną analizę niemieckich doświadczeń w zakresie zatrudnienia po zjednoczeniu, wskazuje mocne i słabe strony niemieckiej polityki na rynku pracy w celu sformułowania ogólnych wytycznych dla innych krajów, przechodzących transformację od gospodarki centralnie sterowanej do wolnego rynku. Autorzy zwracają szczególną uwagę na potrzebę dostrzeżenia dwóch stron procesu jednoczenia Niemiec, generalnego podniesienia poziomu życia mieszkańców wschodnich landów, ujednolicenia ustawodawstwa karnego, własności, zatrudnienia oraz systemu administracji rządowej. Negatywną stroną procesu zjednoczenia jest wzrost bezrobocia i brak aktywnej polityki rynku pracy. Zdaniem autorów te niekorzystne zjawiska we wschodnich landach wynikają z zastosowanej polityki, która zamiast łagodzić nieefektywność rynku pracy, tylko ją pogłębiała poprzez sztuczne wyrównywanie różnic płacowych, a wysokie bezrobocie w okresie transformacji raczej zniechęcało ludzi ze wschodu do poszukiwania pracy i podnoszenia swoich kwalifikacji, pasywnie czekali na pomoc z zachodu.

· Une évaluation empirique de la société informationnelle: structures de l'emploi dans les pays du G7, 1920-2000 / Y. Aoyama, M. Castells // Revue Internationale du Travail. - 2002, nr 1-2, s. 133-173, tab. bibliogr.
Empiryczna ocena społeczeństwa informatycznego: struktura zatrudnienia w krajach G7 w latach 1920-2000.
Od lat 90. po upowszechnieniu sieci komputerowych zawody niezbędne do ich obsługi zajęły w gospodarce kluczową pozycję. Autorzy, nawiązując do teorii postindustrializmu (charakteryzującego się uznaniem nauki i informacji jako źródła wzrostu gospodarczego, przepływem pracowników z rolnictwa do przetwórstwa i usług, zakwalifikowaniem zawodowych menedżerów, specjalistów i techników do personelu podstawowego), zaproponowali wprowadzenie pojęcia "informacjonalizm" na określenie rozwoju społecznego lat 90. Czynnikiem przyspieszającym zmiany w zatrudnieniu lat 90. była informatyka i związane z nią technologie, funkcjonowanie i komercjalizacja internetu, konkurencja na skalę światową, innowacje technologiczne i organizacyjne. Nowy podział pracy coraz wyraźniej podporządkowany jest wymogom technologii informatycznej. Analiza wzrostu gospodarczego w krajach G7 i jego powiązania z postępem technologicznym wykazała w latach 90. spowolnienie w porównaniu z latami 80. (wyjątkiem było USA). Krajom G7 lat 90. towarzyszyły globalizacja, rozregulowanie rynku dóbr i usług, upowszechnienie innowacji technologicznych, ponowny podbój przez technologię amerykańską, kultura masowej konsumpcji, nowa logika konkurencyjności, przedsiębiorczość oparta na kapitale o dużym ryzyku. Autorzy przedstawili dane statystyczne o sektorowych zmianach zatrudnienia od początku lat 20. do 2000 r. dla 7 krajów uprzemysłowionych. Wynika z nich, że we wszystkich krajach spadł znacznie udział zatrudnienia w przemysłach wydobywczych (najsilniej we Włoszech i Japonii z około 60% do 5%), w przemyśle przetwórczym zróżnicowane wahania nie były tak znaczne z wyjątkiem Wielkiej Brytanii (obniżenie udziału w tym sektorze o około 50%).

· Firm-sponsored apprenticeship training in Germany: empirical evidence from establishment data / M. Beckmann // Labour. - 2002, nr 2, s. 287-310, tab. bibliogr.
Sponsorowane przez zakład pracy kształcenie zawodowe w Niemczech.
Niemiecki system praktycznej nauki zawodu, znany jako system dualny, postrzegany jest często jako wzorcowy w porównaniu z systemem szkoleń w innych krajach rozwiniętych. Niemiecki system kreuje dobrze wykwalifikowanych pracowników ze specjalistycznymi umiejętnościami. Główną cechą niemieckiego systemu dualnego jest ponoszenie kosztów nauki zawodu przez trzy strony - sektor publiczny, samych praktykantów (akceptujących relatywnie niskie wynagrodzenia) i firmy oferujące i sponsorujące programy szkoleniowe. Firmy niemieckie nie tylko oferują programy nauki zawodu, ale również biorą na siebie rzeczywiste koszty netto szkolenia swoich praktykantów. Istnieje pogląd, że szkolenie praktykantów może służyć jako poszerzony okres przeglądowy przyczyniający się do redukowanie kosztów zwolnień, gdyż zmniejsza się ryzyko niewłaściwego naboru kadr. Według innych poglądów, ścieranie się interesów rynku pracy i instytucji nie pozwalają na pogłębianie różnic płacowych między wykwalifikowanymi i niewykwalifikowanymi pracownikami. Według danych Niemieckiego Instytutu Badania Zatrudnienia (posiadającego największa bazę danych na temat praktycznej nauki zawodu na poziomie firmy) różnice między wynikami badań dla Niemiec Wschodnich i Zachodnich można częściowo wyjaśnić różnymi uwarunkowaniami rynku pracy. Wyniki i analiza danych wskazują, iż wiele firm niemieckich rezygnuje ze szkoleń praktykantów preferując zatrudnianie wykwalifikowanych pracowników, stąd wniosek iż pracodawcy powinni mieć więcej bodźców aby mogli oferować więcej szkoleń w ramach nauki zawodu. Okazuje się, że w okresie 1976-1996 płace praktykantów w Niemczech wzrosły bardziej niż negocjowane stawki wynagrodzeń. Aby zwiększyć motywację do prowadzenia szkoleń zaleca się jednolity wzrost płac dla praktykantów i stałych pracowników, gdyż ta forma sprzężenia płac odciążyłaby firmy od nieproporcjonalnie dużych kosztów netto szkoleń dla praktykantów.

· A macroeconomic model of West German unemployment: theory and evidence / M. Reutter. - Berlin : Springer, 2001. - 125 s. - Tabele. - Bibliogr.
Makroekonomiczny model bezrobocia Zachodnich Niemiec: teoria i dane z praktyki.
Obecnie w wielu krajach podstawowym problemem ekonomicznym staje się wysokie bezrobocie. Pomimo wielkich wysiłków wkładanych w rozwiązanie tego problemu środowisku naukowemu nie udało się do tej pory w sposób jednoznaczny dostarczyć praktykom konkretnych wskazówek, jak należy radzić sobie z tą kwestią w sposób najefektywniejszy. Wśród badaczy niemieckich istnieje powszechna zgoda co do tego, że właściwe instrumenty ekonomiczne, a przede wszystkim redukcja kosztów pracy i obniżenie realnej płacy, powinny wzmóc popyt na rynku pracy. Jeśli bowiem płace realne są za wysokie, to zadaniem ekonomistów staje się wskazanie instrumentów, za pomocą których można na nie oddziaływać. Istnieje jednak, zdaniem autora, zbyt wiele teorii i możliwych interpretacji tego zagadnienia, co wprowadza zamieszanie z punktu widzenia kreatora polityki zatrudnienia. Celem publikacji było stworzenie strukturalnego ekonometrycznego modelu poziomu bezrobocia, który wyjaśni w sposób kompletny doświadczenia zachodnioniemieckiego rynku pracy ostatnich 30 lat. Autor zajął się zwłaszcza dwoma aspektami zjawisk w tej dziedzinie: dysproporcji pomiędzy cyklicznymi, a długofalowymi fazami rozwoju i oceną ich wagi w procesie wyjaśniania problemu bezrobocia w Zachodnich Niemczech. W tym celu dokonał porównania wskaźników bezrobocia w USA i Niemczech w latach 1959-
-1996, wykazał też podobieństwa faz rozwoju gospodarczego i wysokości bezrobocia. O ile jednak w USA bezrobocie spadło do swojego niskiego poziomu początkowego, to w Niemczech utrzymuje się ono na zwiększonym poziomie. Innowacją prezentowanego modelu jest wprowadzenie nowych czynników, wcześniej nieuwzględnianych - podatku dochodowego i roli związków zawodowych w procesie ustalania się poziomu bezrobocia. Uwzględniona też została rola światowych kryzysów paliwowych i wzrostu ceny ropy naftowej, zmian technologicznych w produkcji i systemów ubezpieczeń społecznych.

· New technologies and old ways of working in the home of self-employed teleworker / S. Baines // New Technology and Work Employment. - 2002, nr 2, s. 89-101 bibliogr.
Nowe technologie i stare metody pracy w domu - samozatrudnienie telepracowników.
W prognozach z minionego dziesięciolecia telepraca postrzegana była w Wielkiej Brytanii jako postępowa forma pracy, pożądana i nieunikniona, a mały biznes i samozatrudnienie jako formy innowacyjności i kreatywności zmniejszające bezrobocie. Przedmiotem zainteresowania autora była telepraca wykonywana w domu. Wyniki badania opartego na wywiadach z pracownikami pracującymi dla mediów (radio i prasa) wskazują, że jedynie dla nielicznych, kreatywnych pracowników mediów praca w domu oznacza niezależność, nowe możliwości, nowy, lepszy sposób pracy, z która wiążą przyszłość. Większość respondentów nie potrafiła cieszyć się z takiej wolności, chciałaby pracować w tradycyjnych warunkach, mieć regularne miesięczne wypłaty, oddzieloną pracę zawodową od domu. Podjęcie telepracy w domu okazało się być poniżej oczekiwań wielu respondentów. Podobnie jak inne formy pracy wykonywanej w domu kojarzy się ona z niskimi płacami, niezadowalającymi warunkami pracy, z eksploatowaniem kobiet. Ten aspekt nie jest brany w pod uwagę w dyskusjach na temat przyszłości telepracy w domu, uwaga koncentruje się na możliwościach technologicznych i organizacyjnych. Telepracownicy mający rodzinę narzekają na napięcia, konflikty, stres, konflikt interesów praca - dom, a żyjący samotnie odczuwają izolację. Konkluzja autorki jest mało optymistyczna, jeśli samozatrudnienie stanie się coraz bardziej powszechne, konsekwencje mogą być nieprzyjemne dla pracowników, m.in. niszczenie ich życia zawodowego i rodzinnego, obniżanie jakości i wartości życia zawodowego i rodzinnego. Reprodukcja wykwalifikowanej siły roboczej jest problematyczna w branży wydawniczej książek, a po wprowadzeniu outsourcingu coraz powszechniejsza zaczyna być telepraca w formie samozatrudnienia. Promowanie małych przedsiębiorstw i podnoszenia kwalifikacji zawodowych powinno również dotyczyć telepracowników i pracujących w domu.

· La nouvelle convention d'assurance-chômage: de la formation au formatage des demandeurs d'emploi / D. Gelot, C. Levy, W. Pelletier // Droit Sociale. - 2002, nr 6, s. 631-640.
Nowe porozumienie dotyczące ubezpieczenia na wypadek bezrobocia: kształcenie na miarę poszukujących zatrudnienia.
W styczniu 2001 r. francuscy partnerzy społeczni podpisali układ o pomocy w powrocie do pracy i odszkodowaniu za okres bezrobocia. Był to punkt zwrotny dla poszukujących pracy, dający im realne podstawy ponownego zatrudnienia i wprowadzenia do zawodu. Plan pomocy w powrocie do pracy (PARE), podpisany przez ponad 3 mln poszukujących pracy, ma pomóc głównie bezrobotnym w znalezieniu zatrudnienia, zastępując przy tym degresywne systemy wypłacania zasiłków pieniężnych, jednocześnie pracodawcy korzystają na zmniejszeniu patronalnych składek na ubezpieczenia od bezrobocia. Dla ułatwienia wprowadzania w życie nowego układu, państwowe służby zatrudnienia wyposażone zostały w odpowiednie środki: pomoc kierowaną do pracodawcy (zgodnie z ustawą z lipca 2001 r. zawierającą dyspozycje socjalne tworzone są fundusze rezerwowe na odszkodowania dla bezrobotnych pochodzące z miesięcznych odpisów od płac), promocyjne umowy kwalifikacyjne dla dorosłych (pomocą objęte są koszty przeszkolenia bezrobotnego, pracodawcy mogą dać zatrudnienie niezależnie od kwalifikacji kandydatów nie tracąc przy tym prawa do ulg socjalnych), ułatwienia w zakresie mobilności terytorialnej (pokrywanie kosztów transportu
i przeprowadzki do innej miejscowości, w której bezrobotny podejmie pracę), pomoc w szkoleniu poprzedzającym podjęcie pracy, pozwalającą na korzystanie z ulg przez pracodawcę organizującego szkolenie i staże. Ugoda ze stycznia 2001 r, stworzyła korzystniejsze warunki przystępowania do systemu ubezpieczeń skracając dla robotników niezbędny okres składkowy do 4 miesięcy. Obecnie bezrobotny podejmując szkolenie korzysta z pełnego zasiłku aż do jego ukończenia.

· Regional labour market adjustment: are positive and negative shocks different? / S. Pekkala, A. Kagasharju // Labour. - 2002, nr 2, s. 267- 286, tab. wykr.
Mechanizmy dostosowawcze rynku pracy: różnica między szokiem pozytywnym a negatywnym.
Recesja lat 90. podwoiła liczbę bezrobotnych w większości krajów europejskich. Zjawisko to obserwowano na przykładzie Finlandii, niektóre regiony kraju odrodziły się już po 4 latach, podczas gdy inne doświadczały nadal pogłębiającego się bezrobocia przez następne lata. Fluktuacje na rynku pracy powiązane są ze zmianami całej gospodarki, pracownicy, dostosowując się do zanikającego zapotrzebowania lokalnego rynku pracy, migrowali do innych regionów kraju. Badania wskazują, iż migracja w mniejszym stopniu jest reakcją na relatywne różnice wskaźników bezrobocia w Europie niż w USA. Studium bada-
ło mechanizmy dostosowawcze rynku pracy w 11 regionach Finlandii w okresie 1971-1996. Analiza dotyczyła spadku wskaźnika aktywnych zawodowo w danej populacji i migracji do innych regionów. Badano różnice mechanizmów dostosowawczych w zależności od rodzaju szoku (pozytywny, negatywny). Wyniki badań sugerują, że regionalne wskaźniki bezrobocia i wzrostu zatrudnienia mają tendencje stałe z powodu jednorodności regionalnej oraz zauważalnych podobieństw regionalnych zmian w zatrudnieniu i udziału aktywnych zawodowo w danej populacji. Dostosowanie rynku pracy odbywa się wstępnie poprzez bezrobocie i odsetek aktywnych zawodowo, a dopiero po kilku latach, kiedy szok w większości ulegał absorpcji migracje między regionami kraju stają się ważnym mechanizmem dostosowawczym, przy czym procesy dostosowawcze różnią się w niewielkim stopniu między pozytywnym a negatywnym specyficznym szokiem regionalnym. Zdaniem autorów migracja między regionami wydaje się odgrywać pewną rolę w mechanizmach dostosowawczych rynku pracy.

· Rehires and unemployment duration in the Swedish labour market - new evidence of temporary layoffs / F. Jansoon // Labour. - 2002, nr 2, s. 311-345, rys. tab. bibliogr.
Czasowe zwolnienia z pracy i ponowne zatrudnienie u tego samego pracodawcy na szwedzkim rynku pracy.
Czasowe zwolnienia z pracy, określane jako okresy bezrobocia kończące się ponownym zatrudnieniem przez byłego pracodawcę, zostały uznane jako integralna część amerykańskiego (USA, Kanada), duńskiego i austriackiego rynku pracy. Także w Szwecji ponowne zatrudnienie pracownika czasowo zwolnionego jest ważnym zjawiskiem na rynku pracy. Około 45% bezrobotnych wraca do byłego pracodawcy po okresie bezrobocia czasowego, a 10% bezrobotnych to czasowo zwolnieni z pracy. Proporcje te utrzymywały się na prawie niezmienionym poziomie w trzech różnych okresach badawczych. Jest to proces stosunkowo nowy na szwedzkim rynku pracy. Autor nie podziela hipotezy, że osoby zwolnione z pracy są zniechęcone, napiętnowane, że utraciły poczucie własnej wartości czy też stały się ofiarami negatywnej selekcji w sytuacji przedłużającego się pozostawania bez pracy. Biorąc pod uwagę ewentualność ponownego zatrudnienia u byłego pracodawcy hipoteza ta wymaga weryfikacji. Powroty do byłego pracodawcy, czy znalezienie nowej pracy są stałe w okresie pozostawania bez pracy, analogiczne są dane w studiach dotyczących rynku pracy w USA, Kanadzie i Danii. Wiązanie dużych oczekiwań z byłym pracodawcą powoduje, że osoby czasowo zwolnione z pracy nie biorą aktywnego udziału w programach rynku pracy dla bezrobotnych. Osoby czasowo zwolnione z pracy przechodzą na system zasiłków dla bezrobotnych w oczekiwaniu na nowa pracę głównie u byłego pracodawcy. W Szwecji polityka rynku pracy zmierza do poprawy kojarzenia ofert pracy z odpowiednim kandyda tem spośród bezrobotnych, osoby z różnymi oczekiwaniami potrzebują w różnym stopniu wsparcia. Otwarte pozostaje pytanie, czy agencje pośrednictwa pracy powinny kierować oferty pracy przede wszystkim do tych, którzy mają niskie oczekiwania wobec pracy. Ważne jest rozpoznanie oczekiwań bezrobotnych i ich możliwości znalezienia pracy na wczesnym etapie bezrobocia długoterminowego.

· The role of foreign-born workers in the U.S. economy / A. T. Mosisa // Monthly Labor Review. - 2002, nr 5, s. 3-14, tab. wykr. results
Rola pracowników obcokrajowców w gospodarce USA.
Pracownicy obcokrajowcy odegrali progresywnie ważną rolę w gospodarce USA w okresie między 1996 a 2000 rokiem, stanowili około połowę wzrostu netto amerykańskiej siły roboczej. Autor, omawiając na wstępie historię imigracji zarobkowej, skupił się na zmianach dotyczących jej geograficznych źródeł w ciągu dwóch wieków. Zaprezentował charakterystykę porównawczą siły roboczej, którą tworzyli obcokrajowcy z urodzenia i tubylcy. Zamieścił dyskusję na temat roli pracowników obcokrajowców w procesie wzrostu siły roboczej w latach 1996-2000. W okresie tym pracownicy obcokrajowcy stanowili 48,6% ogólnej liczby (6,7 mln osób) przyrostu siły roboczej w USA. Obecnie pracownicy obcokrajowcy wnoszą do życia społecznego te same co dawniej problemy wynikające z różnic rasowych i etnicznych, wieku, braku kwalifikacji i niskiego poziomu wykształcenia. Różnice pochodzenia powodują trudności w ocenianiu roli pracowników obcokrajowców w amerykańskiej sile roboczej.

· Structural change of the production process and unemployment in Germany / A. Schimmelpfennig. - Tübingen: Mohr Siebeck, 2000. - 231 s. - Tabele. - Bibliogr.
Strukturalna zmiana procesu produkcyjnego a bezrobocie w Niemczech.
Bezrobocie w Niemczech, wynoszące 1% w latach 60., osiągnęło poziom 10% w końcu lat 90. koncentrując się głównie w grupie niewykwalifikowanych i nisko kwalifikowanych pracowników. Struktura płac pozostawała niezmienna we wszystkich sektorach i grupach zawodowych od lat 70. Autor sugeruje, że strukturalna zmiana procesu produkcji wyjaśnia zmiany w zapotrzebowaniu na siłę roboczą z niewykwalifikowanej na wykwalifikowaną. Strukturalne zmiany procesu produkcji dotyczą popytu konsumentów i podaży towarów, a ich następstwem jest wzrost zapotrzebowania na wykwalifikowaną siłę roboczą. Wyniki badań dowodzą, że elastyczność płac zapobiega wzrostowi bezrobocia w sytuacji, gdy zapotrzebowanie na siłę roboczą przesuwa się z grupy
o niskich kwalifikacjach w kierunku pracowników wykwalifikowanych. Hipotezę tę potwierdziło badanie empiryczne na grupie bez-
robotnych w Niemczech w latach 1984-1996. Wyniki badań jednoznacznie wskazują, że strukturalne zmiany procesu produkcji są podstawowym i głównym czynnikiem w określaniu wielkości bezrobocia w Niemczech. Dodatkowe badania dowodzą, że instytucje rynku pracy, czynniki indywidualne i makroekonomiczne maja również znaczenie. W debatach publicznych dyskutowane są liczne idee i pomysły polityki ekonomicznej, które mogą pomóc zwalczać bezrobocie. Jednak, zdaniem autora, wiele z nich daje tylko złudne nadzieje. Autor omówił wybrane idee (subsydiowanie wynagrodzeń, program robót publicznych, ograniczenie pracy w godzinach nadliczbowych, pośrednictwo pracy czasowej, zmiany w systemie ubezpieczeń na wypadek bezrobocia), które mogą pomóc przeciwdziałać bezrobociu.

· Teleworking in the UK / U. Hotoop // Labour Mark Trends. - 2002, nr 6, s. 311-318, tab. wykr.
Telepraca w Wielkiej Brytanii.
Praca na telefon staje się coraz bardziej popularną formą zatrudnienia, przy czym udział w niej mężczyzn jest wyższy niż kobiet. Określone zawody i gałęzie przemysłu oferują tę formę pracy w stopniu większym niż inne, pracujący na własny rachunek są szczególnie dobrze reprezentowani (obecnie wyższy wskaźnik dotyczy młodych pracowników niż pracujących na własny rachunek). Praca na telefon związana jest w dużej mierze z istniejącą nowoczesną infrastrukturą komunikacji. Oczekuje się, że nowe technologie zwiększą liczbę zawodów i gałęzi przemysłu, które będą w stanie zaoferować telepracę. Według wyni-
ków badań łączna liczba telepracowników w Wielkiej Brytanii wiosną 2001 r. kształtowała się w granicach 2,2 mln osób, stanowili oni 7,4% wszystkich zatrudnionych. Z grup tej 1,8 mln osób nie mogłoby wykonywać tej pracy bez używania komputera. W Wielkiej Brytanii, podobnie jak w innych krajach, nastąpił znaczący wzrost pracujących na telefon; w okresie 1997-2001 łączna liczba telepracowników wzrosła w granicach 65-70% i przewiduje się ich dalszy wzrost w przyszłości. Około 2/3 pracujących na telefon to mężczyźni, w tym duża ich liczba to samozatrudnieni; 3/4 pracujących na telefon pracuje w sektorze prywatnym. Występuje duże zróżnicowanie liczby telepracowników między gałęziami przemysłu, 25% w sektorze nieruchomości, a stosunkowo mała liczba w przemyśle energetycznym. Porównania międzynarodowe wskazują, że telepraca w Wielkiej Brytanii jest powyżej średniej na tle 10 krajów Unii Europejskiej objętych ostatnimi badaniami. Najwyższe wskaźniki zatrudnienia w tej formie dotyczą Finlandii, Szwecji, Holandii, Danii, Szwajcarii, za Wielką Brytanią plasują się Niemcy, Irlandia, Włochy, Francja, Hiszpania.
· Unemployment in open economies: a search theoretic analysis / P. Weiss. - Berlin : Springer, 2001. - 226 s. - Bibliogr.
Bezrobocie w otwartej gospodarce: teoretyczna analiza badawcza.
Proces globalizacji wiąże się ściśle ze zjawiskiem ekspansji międzynarodowego handlu dóbr i usług. Obserwując narastające bezrobocie w krajach europejskich w ciągu ostatnich dwudziestu lat, przeciwnicy globalizacji dowodzą, że wzrastająca konkurencja importu, szczególnie z krajów gdzie dominuje niska płaca, niekorzystnie wpływa na krajowe rynki pracy. Z kolei zwolennicy otwartych rynków są przekonani, że pogląd ten wynika z niezrozumienia oddziaływania handlu zagranicznego, poziom zatrudnienia jest związany głównie z elastycznością krajowych rynków pracy. Dyskusja ta sprowokowała autorkę publikacji do podjęcia analizy problemu bezrobocia w otwartej gospodarce w ścisłych ramach teoretycznych. Centralnym punktem rozważań jest kwestia niedopasowania popytu i podaży na rynku pracy. Zjawisko to obserwowane jest w większości krajów wysoko rozwiniętych i jak się uważa, jedną z jego przyczyn mogą być nadmierne oczekiwania pracodawcy co do kwalifikacji poszukiwanego pracownika. W celu dokonania analizy zagadnienia autorka zaprezentowała nowe modele teoretyczne w ramach założeń ekonomiki pracy, dotyczące wykorzystywanych najczęściej metod poszukiwania pracowników na rynku pracy i dopasowania popytu i podaży. Z pracy wynika, że wzrastająca konkurencja na światowych rynkach dóbr prowadzi do wzrostu poziomu bezrobocia w krajach wysoko uprzemysłowionych tylko w przypadkach, gdy płace realne nie są w pełni elastyczne. Równocześnie, autorka wskazuje, że obserwacja zmian na rynkach pracy może pomóc w wyjaśnieniu poziomu wskaźnika wolnych miejsc pracy w sytuacji wysokiego bezrobocia. Publikacja stanowi cenny wkład do zrozumienia problematyki bezrobocia w gospodarkach otwartych.

· Uroven' oplaty truda i tekučest' kadrov: zavisimost' obratnaja / L. Rubcov, V. Gagarinov // Čelovek i Trud. - 2002, nr 7, s. 69-71.
Poziom płac i płynność kadr: odwrotna zależność.
Płynność kadr w przedsiębiorstwach jest normalnym zjawiskiem, a nawet pozytywnym, o ile nie przekracza określonego poziomu. Nadmierna płynność destabilizuje pracę i zmniejsza jej efektywność. W krajach zachodnich wskaźnik płynności kadr kształtuje się na poziomie 6%, w Rosji ze względu na zmiany strukturalne w gospodarce jest nieco wyższy. Zaskakujące jest natomiast zjawisko, że w obwodzie kirowskim wskaźnik płynności kadr w dużych i średnich przedsiębiorstwach w 2001 r. wynosił aż 20%, co piąty pracownik zwalniał się na własne żądanie. Zbadano przyczyny tego zjawiska przeprowadzając badania ankietowe wśród 1220 pracowników przedsiębiorstw o różnych formach własności i różnych branż, którzy w 2001 r. zostali przyjęci w nich do pracy,
a zwolnili się na własne żądanie w poprzednim miejscu. Na własne żądanie odchodzą z pracy głównie specjaliści różnych dziedzin z wykształceniem średnim i wyższym z dużym stażem pracy. Główną przyczyną są niskie płace i nieregularne ich otrzymywanie (35% respondentów). Dla znacznej części badanych to jednak nie płace były przyczyną ich odejścia z pracy na własne żądanie lecz brak perspektywy rozwoju przedsiębiorstwa (13%), niekorzystny system pracy na stanowisku pracy (6%), niski poziom organizacji pracy (5%), wykonywanie pracy niezgodnej z posiadanymi kwalifikacjami (5%), zbyt mała ochrona socjalna w przedsiębiorstwie (4%), konflikty z przełożonymi (4%), złe stosunki międzyludzkie (4%), ciężkie warunki pracy (4%), brak socjalnej infrastruktury (3%). W wyniku przeprowadzonych badań sformułowano szereg propozycji pod adresem pracodawców, organów władz, związków zawodowych, służb zatrudnienia, które należałoby wykorzystać w celu zahamowania nadmiernej płynności kadr w tym obwodzie.

· Vieillissement de la population: gâchis humain ou responsabilité sociale? / V. Spiezia // Revue Internationale du Travail. - 2002, nr 1-2, s. 77-121, tab. bibliogr.
Starzenie się społeczeństwa: ludzkie rupiecie czy odpowiedzialność społeczna?
W przyszłych dziesięcioleciach wystąpi głęboka zmiana struktury społeczeństwa jako następstwo obniżonej rozrodczości i przedłużonego życia. Współczynnik rozrodczości w krajach OECD spadł z 2,4% w 1970 r. do 1,6 w 1997 r., a wiek seniorów wzrósł z 71 lat do 77. Zmiany te odczuje rynek pracy. Szacunki na lata 2000-2050 wskazują na znaczny wzrost we wszystkich krajach OECD stopnia uzależnienia ekonomicznego starszej populacji, szczególnie ostro to wystąpi w Irlandii, Japonii, Włoszech i Grecji. Jednocześnie przewidywany jest spadek populacji czynnej zawodowo (z wyjątkiem USA, Luksemburga i Szwecji); duży ubytek wystąpi w Irlandii (-35%), Japonii (-33%), we Włoszech (-29%) i Hiszpanii (-24%). Wskaźniki te odegrają swoją rolę
w zakresie bezrobocia z odchyleniami właściwymi dla rynku każdego kraju. W perspektywie dalszej, zapotrzebowanie na siłę roboczą uzależnione będzie od rozwoju gospodarczego, o którym decyduje wydajność wraz z akumulacją kapitałową. Od poziomu wydajności zależą zasoby kierowane od pracujących do potrzebujących. W przypadku gdy wzrost liczby seniorów przekracza wskaźnik wydajności, budżetowi państwa zagraża zachwianie, a rynek pracy zareaguje zmniejszeniem ofert pracy. Rynek pracy pozostanie stabilny jedynie w przypadku osiągnięcia wzrostu wydajności proporcjonalnego do wzrostu osób uzależnionych materialnie. Zadaniem polityków jest utrzymanie racjonalnego poziomu uzależnienia ekonomicznego, a jedną z propozycji jest upowszechnienie aktywizacji zawodowej ludzi starszych przy pobudzaniu zapotrzebowania na tę siłę, szczególnie w przedziale wiekowym 55-64 lata. Istnieje niebezpieczeństwo pogłębiania przez to bezrobocia i podniesienia kosztów pracy, zadecyduje o tym poziom wydajności pracy starszej generacji i koszty zatrudnienia.

· Work-sharing in Japan / A Wakisaka // Japan Labor Bulletin. - 2002, nr 6, s. 7-13, tab.
Podział pracy w Japonii.
Według krajowych statystyk w kwietniu 2002 r., wskaźnik bezrobocia wyniósł 5,2%, co oznaczało, że 3,75 mln osób było bez pracy. W porównaniu do lat 70. XX w., kiedy to kryzys paliwowy spowodował wzrost bezrobocia z 1%do 3% i na tym poziomie pozostawało ono aż do lat 90., zwiększyło się nieznacznie w drugiej połowie lat 90., w lipcu 2001 r. przekroczyło nagle 5% i we wrześniu tego roku zatrzymało się na poziomie 5,3%. Wskaźnik ten wydaje się mieć jednak dalszą tendencję wzrostową. Wśród mężczyzn nastąpił największy wzrost bezrobocia (5,8%), podczas gdy wskaźnik bezrobocia kobiet utrzymuje się stale na poziomie 4,9%. Najbardziej dotkliwie brak pracy odczuwa grupa osób w wieku 45-54 lata (940 tys.). Spadła dramatycznie liczba osób zatrudnionych w przemyśle wytwórczym z 15,69 mln w 1992 r. do 12,45 mln w 2001 r. Od lat 90. XX w. obserwuje się także tendencję ograniczania (o 1,71 mln) regularnego zatrudnienia (w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony), podczas gdy liczba osób zatrudnionych w nieregularnych formach (na kontraktach, na czas określony i na innych zasadach) wzrosła w tym samym okresie o 2,06 mln. Zwłaszcza trend ten widoczny jest w grupie kobiet, zjawisko to jest wyraźne zarówno
w statystykach makroekonomicznych, jak i na poziomie poszczególnych przedsiębiorstw. Zdaniem autora, obserwowane tendencje wynikają z aktualnej sytuacji ekonomicznej Japonii, która wymusza na pracodawcach, w celu ograniczenia kosztów, zastępowanie zatrudnienia regularnego nieregularnym. Inną przyczyną jest wprowadzenie przez większość firm (początkowo małych i średnich, następnie dużych) dobrowolnych systemów emerytalnych dla pracowników. Oznacza to w praktyce niepewność utrzymania pracy, ponieważ w przekonaniu Japończyków tylko uprzedni dożywotni system zatrudnienia wraz z obowiązkowym planem emerytalnym był gwarancją stałości zatrudnienia. W 2000 r. przeciętnie 191,9 pracowników objętych dobrowolnymi systemami straciło pracę w firmach zatrudniających 1000 i więcej pracowników, podczas, gdy w przedsiębiorstwach zatrudniających mniej niż 100 osób było to 13,2 pracownika.
Wybór na podstawie Przeglądu Dokumentacyjnego GBPiZS GAJ